Analiza zagadnienia w kontekście etyki zawodu pielęgniarki.
Autor: Emilia Frankiewicz; studentka drugiego roku studiów licencjackich – Pielęgniarstwo, Wydział Nauk o Zdrowiu i Psychologii, Collegium Medicum, Uniwersytet Rzeszowski.
Opiekun merytoryczny i redaktor: Justyna Babiarz – Magister pielęgniarstwa, specjalistka pielęgniarstwa diabetologicznego i nauczyciel niezależny, bez afiliacji.
Dynamiczne zmiany w systemie ochrony zdrowia w Polsce sprawiają, że kompetencje zawodowe poszczególnych grup zawodowych medyków nieustannie rosną. Jednym z zauważalnych w ostatnich latach zjawisk jest rosnący udział pielęgniarek w opiece farmaceutycznej, obejmującej m. in.: edukację pacjenta, samodzielne ordynowanie wybranych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, a także wystawianie recept i zleceń [1]. Wraz z poszerzeniem zakresu obowiązków pojawia się jednak pytanie – czy jest to szansa na poprawę jakości opieki nad pacjentem, czy może zagrożenie dla bezpieczeństwa terapii i etycznego wymiaru zawodu pielęgniarki? Pielęgniarstwo to bowiem zawód, który nie tylko wymaga kompetencji technicznych, ale także zrozumienia, empatii i wrażliwości etycznej. Pielęgniarka stoi bowiem w centrum relacji terapeutycznej, nierzadko jako pierwszy i najbliższy pacjentowi członek zespołu medycznego – co z jednej strony stwarza ogromny potencjał, a z drugiej – narzuca na nią dodatkową odpowiedzialność.
Natomiast wzrost liczby pacjentów z chorobami przewlekłymi oraz obciążenie systemu ochrony zdrowia doprowadziły do poszukiwania nowych modeli wsparcia farmakoterapią. Pielęgniarki, ze względu na swoją stałą obecność przy pacjencie, naturalnie wpisują się w ideę wspólnej odpowiedzialności za proces terapeutyczny. ,,Uczestniczenie w procesie terapeutycznym” zostało zresztą wpisane w przyrzeczenie zawodowe pielęgniarki [2]. W praktyce oznacza to, że mogą one skutecznie identyfikować problemy wynikające ze stosowania leków, edukować pacjenta w zakresie wdrażania farmakoterapii oraz monitorować działania niepożądane leków. Są to zadania w pełni zgodne z Kodeksem etyki zawodowej pielęgniarki i położnej Rzeczpospolitej Polskiej, który nakazuje m. in.: ,,udzielanie pacjentowi porad merytorycznych dotyczących produktu leczniczego, środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobu medycznego, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej” [2] oraz: „systematycznie doskonalić i aktualizować wiedzę, umiejętności i kompetencje zawodowe” [2].
Jakie istnieją więc szanse wynikające z rosnącej roli pielęgniarki w opiece farmaceutycznej?
Przede wszystkim jest nią zwiększenie bezpieczeństwa pacjenta. Chory, który przyjmuje wiele leków, często nie ma pełnej świadomości ich działania czy zachodzących między nimi interakcji. Z kolei pielęgniarka, mająca kontakt z pacjentem na co dzień, może szybciej zauważyć niepokojące objawy lub błędy w prowadzonej przez niego terapii. Kolejną ważną kwestią jest wzmocnienie relacji terapeutycznej. Pielęgniarki w sposób naturalny są bliżej pacjenta, co sprzyja budowaniu zaufania i ułatwia prowadzenie edukacji zdrowotnej. Taką rolę przewiduje również Kodeks etyki zawodowej pielęgniarki i położnej Rzeczpospolitej Polskiej, który mówi o konieczności okazywania życzliwości, zrozumienia i cierpliwości oraz o promowaniu zdrowia jako jednym z obowiązków zawodowych [2]. Poszerzenie kompetencji zawodowych pielęgniarek może odciążyć także lekarzy i farmaceutów, co prowadzi w rezultacie do efektywnej opieki terapeutycznej nad pacjentem.
Istnieją jednak również pewne, związane ze zbyt dużą odpowiedzialnością przy niewystarczającym wsparciu systemowym pielęgniarek, zagrożenia. Nowe obowiązki muszą iść mianowicie w parze z odpowiednim szkoleniem. Bez tego elementu działania natomiast wzrost kompetencji prowadzić może do ich przeciążenia i/ lub do popełniania przez nie błędów.
Reasumując, rosnący udział pielęgniarek w opiece farmaceutycznej stanowi dużą szansę dla systemu ochrony zdrowia w Polsce, ale tylko wtedy, gdy wdrażany jest on w sposób odpowiedzialny, zgodny z etyką i rzeczywistymi kompetencjami zawodowymi tej grupy profesjonalistów.
Piśmiennictwo:
1. Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej.
2. Kodeks etyki zawodowej pielęgniarki i położnej Rzeczpospolitej Polskiej: NOWY„KODEKS ETYKI ZAWODOWEJ PIELĘGNIARKI I POŁOŻNEJ RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ” – Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych w Białej Podlaskiej (Dostęp 28.11.2025 r. o godz. 11.30).
Proszę zostaw odpowiedź